unsecured credit card poor credit lloyds tsb credit card merchant services can i charge for credit card merchant fees credit card application form sample td bank secured visa credit card best reward credit card in india capital one credit card application check what are credit cards balance transfers shell oil credit card bill pay quick fast payday loans online hsbc credit card reward points india sampath bank credit card promotions hotels how much are amazon credit card points worth highest cash back rewards credit cards walmart credit cards services credit cards for business with no personal guarantee hsbc kmart sears credit card cnn credit card debt calculator barclays visa card issue number does bank of america offer student credit cards no credit check cash advances payday loans hbc credit card lost bad credit loan lenders australia credit card fraud detection algorithm capital one credit card for students payday loans online no credit check instant approval canada easy cash advance loans online canadian banks that offer secured credit cards visa credit card numbers that work online sbi platinum credit card charges secured credit cards no annual fee no application fee which balance transfer credit card deal is best bp gas credit cards chase calculate credit card interest calculator pay monthly loans bad credit unpaid uk credit card debt best credit cards for students in india apply for citibank secured credit card magnum cash advance review 3 credit card reporting agencies no foreign transaction fee credit card no annual fee city bank credit card status comenity bank department store credit cards online visa card number how do prepaid visa credit cards work standard chartered credit card customer care number in kolkata best credit card terminal app compare bad credit unsecured loans mastercard credit card buyer protection hdfc credit card emi offer on mobiles valid credit card information online payday loans cash today visa cards with rewards points mastercard credit cards for poor credit capital one credit cards usa how do you get a black card nandos 0 balance transfer credit cards no handling fee pc mastercard lost card no interest credit card deals wells fargo credit card services zip code cimb credit card balance transfer application form best disney credit card deals credit cards for bad credit rating uk how to activate standard chartered credit card malaysia should i get a loan to consolidate credit card debt halifax 15 month interest free credit card tesco online credit card sign in apply for pc richards credit card online chase freedom credit card cash back calendar best credit card offers usaa visa rewards card activation apr calculator credit card formula amazon chase credit card payments td canada trust new visa debit card carte blanche credit card history best secured credit card for bad credit 2013 rbc visa credit card exchange rate spg credit card toys r us credit card application status hsbc visa uk credit cards natwest visa credit card fees cibc petro canada credit card new credit card charges in 40 states good credit card deals usa credit card vs paypal exchange rates refinance my car loan with bad credit small business credit card ratings what is a good credit card to rebuild your credit virgin credit card air miles payday loan direct lender only no broker ikea credit card apply uk credit cards with zero interest on balance transfers for 12 months hsbc best buy credit card payment address visa credit cards for business low rate credit card transfer balance credit report free apply for first premier credit card online mastercard securecode login national credit card apr average orchard bank credit cards review pay weekly loans uk best payday loan lender can you buy prepaid credit cards at walmart fidelity visa credit card cash back lord and taylor credit card mailing address how to apply hsbc credit card in cebu capital credit card application reloadable online prepaid credit card fnb visa credit card travel insurance credit card apply online instant approval low interest credit card transfer canada credit card ratings 2012 compare credit cards 10 best credit cards in canada credit card debt calculator interest bluetooth android credit card reader fidelity cash back credit card citi credit cards rewards program will applying for credit cards lower my credit score barclays credit card ppi form best credit cards to earn travel rewards interest free credit cards for 24 months on purchases bad credit car leasing manchester bank of america credit card app status phone number apply for firestone credit card transfer money from hdfc credit card to bank account prepaid credit cards usa rbc visa rewards cards who has secured credit cards in canada secured visa credit cards to rebuild credit chase credit card interest calculator continental finance cerulean discover credit card review fake mastercard credit card numbers banana republic visa credit card phone number mobile credit card processing uk credit card transfer offers ireland how to request a military pay advance prepaid target visa card axs credit card payment processing time direct payday lenders not brokers how to get a credit card after chapter 7 bankruptcy best credit card usage compare 0 balance transfer credit cards standard chartered credit card application status malaysia how to make hdfc credit card payment by cheque hotel reward credit cards review what are credit cards made of prepaid credit cards free atm credit card comparison site us 0 purchase credit card offers offers on axis bank platinum credit cards facebook credit gift cards online topbet credit card verification agreement amazon doesn ask for credit card security code apply credit cards online bad credit loan calculator bad credit history pay my household bank credit card credit card interest calculator monthly payment apply for sear credit card aaa credit rating prepaid reloadable visa debit cards credit card consolidation loan chase online credit cards in india free visa credit card numbers that work 2012 free money to pay off credit card debt government grants for debt relief td credit card cash advance fees do company credit cards affect credit rating good credit card for 650 score capital one credit cards ppi td bank credit card for bad credit credit card score 650 best air miles credit card comparison hdfc credit card interest rate per month credit card account number hack fake credit card number for netflix free trial free prepaid visa debit card paypal test credit card numbers with cvv payday advance lenders only blackberry apps for credit card processing citibank credit card uk ppi everyday rewards credit card contact number canadian prepaid credit cards cash advance payday loans usa where to buy prepaid credit cards australia best credit cards with cashback rewards uk credit card credit card 30000 limit sears mastercard should i get a credit card to rebuild credit 24 month no interest credit card offers get secured credit card usa ace cash advance promo code comenity bank store credit cards free credit cards no credit check fast cash loans reviews catalogues for bad credit uk ace cash advance halifax platinum credit card customer services halifax credit card offers for existing customers paypal credit card verification charge report credit card fraud to fbi what;s the best secured credit card to rebuild credit walmart visa gift card cash is the wells fargo student credit card good chevron credit card hold halifax credit card exchange rate costco credit card accepted vanilla mastercard gift card valid visa credit card numbers 2012 best buy credit card payments address citi aadvantage credit card promotion prepaid credit card canada post office tesco visa card online payment credit card apps for iphone 2012 best credit card points deals canara bank credit card application form download prepaid credit card online shopping pay off student loans early or invest unsecured credit card after bankruptcy canada credit cards canada compare rewards airline credit card comparisons chase credit card instant approval instant payday advance uk best air miles credit card canada 2013 free credit card numbers 2013 hsbc usa credit card rewards best 0 transfer credit cards dubai first credit card credit card terminal providers ireland pay ann taylor credit card in store sbi credit card charges for lic premium payment credit card merchant account malaysia check status of sears credit card application easy approval credit cards for bad credit philippines should i pay off student loans early or invest good first credit card limit secured credit cards in canada features of online credit card payment system chevron federal credit union credit card login cash back credit cards and taxes ge online services credit card payment post office credit card online login us bank credit cards customer service phone number icici online application for credit cards apple store your credit card was declined who has the cheapest credit card rates o interest credit cards for 12 months credit card help build credit is it safe to apply online for a credit card excel calculate credit card minimum payment stolen credit card numbers and cvv visa credit card number and security code chevron canada business credit card credit card balance transfers for poor credit vanilla prepaid visa card list of credit card companies in india average credit card limit by income how to get credit card in uk student credit cards travel rewards what is credit card new horizon credit card application credit card comparison chart malaysia 2012 bpi online credit card application philippines hull union platinum card easy credit card checker 1.21 download hdfc credit card reward points redemption world kisan credit card loan interest rate credit cards travel insurance comparison does it hurt credit to apply for credit cards best small business credit card with bad credit comenity bank store credit cards list pay lord and taylor credit card online wells fargo secured credit card convert to unsecured credit cards bad credit no money down credit card minimum repayment calculator how to pay hdfc credit card payment online in hdfc bank mobile credit card machines for sale balance transfer from citibank credit card to hdfc credit card credit card fraud detection using hidden markov model (net) how to know my sbi credit card status apply for lord and taylor credit card wells fargo gift visa card visa credit card no cash advance fee credit cards compare best credit cards fast cash payday loans bad credit hsbc credit card machine hire us credit card with chip and pin 2011 secured credit card credit builder list of largest credit card issuers credit cards for fair credit score hdfc credit card status in process means payday loans online no credit check instant approval no faxing swipe credit card terminal app prepaid credit card canada paypal walmart credit card instant approval canada best secured credit cards for no credit instant cash advance online no credit check australia halifax credit card bank transfer student loans with bad credit no cosigner barclays credit card contact us chase apply credit card phone number unsecured credit cards after bankruptcy discharge 2012 standard chartered credit card travel promotion apply credit cards for bad credit history bank of america credit card services email disney visa card offers disney visa card reviews credit card numbers generator with cvv discover credit cards for bad credit co-operative bank platinum fixed rate credit card what is my credit card number visa student credit cards no credit no annual fee android credit card reader canada can i pay best buy credit card in store what is the best way to use credit cards to build credit balance transfer credit card bad credit best credit card for gas usage credit card merchants for small business lloyds tsb credit card 0 balance transfer household credit card debt statistics credit card merchant account fees no credit credit cards list of online payday loan companies best credit card processing app icici credit card reward points catalogue 2013 remove apple credit card info discovery credit card new horizon visa credit card credit card for bad credit rating uk super balance transfer natwest best visa credit card for college students apply for a visa credit card canada credit card 0 interest 18 months rebuild your credit unsecured credit cards unsecured bad credit loans no brokers apply for a loan with bad credit online credit card debt consolidation loans chase standard chartered credit card review malaysia credit card review malaysia easy store cards to get with bad credit uk visa prepaid online shopping card paypal american express gold card review uk capital 1 credit card phone number prepaid credit cards uk review standard chartered credit card online payment gateway does the us post office accept credit cards fake credit card numbers that work for netflix low interest rate credit card standard chartered credit card cash back offer instant credit card approval for no credit reward credit cards comparison canada citibank low interest credit card canada does closing department store credit cards hurt your credit compare low interest balance transfer credit cards apply for bad credit credit card guaranteed credit card approval no deposit canada low apr credit cards 2013 compare chase united credit card credit card 0 balance transfer and purchases joint credit card application reloadable visa debit cards payday loan lenders uk list credit card bank islam best credit cards for good credit 2012 capital one credit card lawsuit settlement best online credit card payment systems natwest bad credit bank accounts store credit cards on iphone high credit limit credit cards how do you apply for a credit card visa credit cards comparison canada pay best buy credit card online hsbc credit card apr meaning how to calculate annual interest rate on credit card if the monthly interest rate is 1.2 bank of america same day online cash advance best visa credit card for students new payday lenders uk capital one credit card application rejected intuit gopayment credit card terminal android rbs credit card services contact number bad credit installment loans $5000 aadvantage miles credit card canada best credit cards offers for students capital one credit card for bad credit unsecured online credit card verification service are visa debit cards accepted in europe credit union loans for bad credit uk chase marriott rewards credit card customer service black cardboard boxes best credit card 0 interest balance transfer how do amazon credit card points work 1. american express air miles credit card best credit cards rewards programs 2011 amazon credit card uk sign in standard chartered credit card exchange rate low credit rating credit cards australia credit card offer comparison calculator itunes credit card fraud 2011 hdfc platinum credit card late payment charges credit card issuers m&s credit card application referred to underwriters fake credit card numbers with security code for paypal 90 day short term bad credit loans visa virtual credit card generator faxless direct payday loan lender credit cards applications india what is a bad credit score payday cash advance online project report on credit card industry in india spg credit card offer 2012 will walmart give you a credit card with bad credit southwest credit card login in low interest credit card consolidation loans government credit card debt relief .gov cash advance fee mbna how does a credit card work in south africa citi credit card use in canada american airlines credit card no annual fee offer fake credit card numbers and security codes for itunes pennsylvania payday loan cash advance standard chartered credit cards comparison how to apply for a credit card halifax bankruptcy credit cards only how to avoid paying credit card charges on ryanair citibank credit card offer opt out student loans with bad credit no cosigner needed storing credit card numbers uk chevron credit card customer service number tesco credit card payment protection national city bank credit card login alliant credit union how are credit card limits determined fast cash advance payday loan paypal send money credit card cash advance how to get a black american express credit card what time does halo reach credit limit reset halifax credit card what is the best cashback credit card for groceries guaranteed personal loans with bad credit credit cards with cash back for gas purchases us credit card debt outstanding aadvantage credit card perks us prepaid credit card online halifax credit card online register apple application store without credit card super premium credit cards apply for credit card with bad credit rating credit card loan calculator india payday advance loans direct lenders how to get out of an online payday loan javascript credit card number validation open sky secured visa credit card reviews intuit gopayment - accept credit cards - free catalogues for bad credit 2013 how to pay off car loans faster hard case wallet credit card cash and business card holder top canadian travel credit cards 2012 best reward credit cards for average credit what credit card to get to build credit matrix discover credit card account login cibc credit card service phone number rbs black credit card login american express manual credit card machine canadian credit card comparisons same day online payday loans direct lenders how do i sign up for an ikea credit card citibank balance transfer calculator apply for mastercard online canada chase freedom credit card login how to get a credit card at 18 years old gas credit cards with low interest rates chase health advantage credit card 0 credit cards balance transfers can i get a credit card with bad credit in india sony visa card application status walmart discover credit card payment online intuit online credit card processing fees bank loan to pay off credit card debt what is your credit card verification code visa and mastercard virtual prepaid credit cards calculate paypal credit card fees credit card balance transfer deals nz monthly credit card repayment calculator bank of america credit card settlement phone number tesco credit card soft search how to get money on paypal without credit card or bank account visa debit cards australia post citi credit cards bad credit old orchard credit card payment is it worth getting a student credit card low interest reward credit cards canada business credit card 0 apr credit cards for bad credit 2013 unsecured hdfc credit card payment gateway payday loans online with monthly payments capital one credit card payment western union fast payday loans uk bad credit southwest credit card aeroplan credit card canada no annual fee


STRONA GŁÓWNA arrow Oświata arrow Aktualności arrow Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
Inwestuj w Hajnówce






Lubisz Hajnówkę?

Zostań jej przyjacielem!




Nowa strona 8


Miejska Prezentacja Internetowa 
 Copyright © 2003

Akt: 2007-11-07

Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć


Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć



Warning: include_once(_jgfw_/jgfw.php) [function.include-once]: failed to open stream: No such file or directory in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25

Warning: include_once() [function.include]: Failed opening '_jgfw_/jgfw.php' for inclusion (include_path='.:/:/usr/local/php/pear5') in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25
Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
miniTegoroczna 70  rocznica wybuchu II wojny światowej zmobilizowała całe społeczeństwo do uczczenia i przypomnienia bohaterskich zrywów narodu polskiego w tym okresie. To także rocznica ważnych wydarzeń w dziejach polskiej oświaty.



W tym roku narodowej pamięci dobrze by było przypomnieć tych bohaterów, którzy poszli w bój, ale także tych, którzy w cichej konspiracyjnej, a równie niebezpiecznej, działalności prowadzili inną  walkę z wrogiem. Bo od dawna wiadomo, że wyedukowany naród to zwielokrotniona siła.

Historię, którą trzeba upamiętnić na równi ze zbrojnymi zrywami jest bez wątpienia historia nauczycieli tajnego nauczania. Skala tajnego nauczania w okupowanej Polsce była czymś unikatowym w ogarniętej wojną Europie - obejmowała wszystkie szczeble nauczania do uniwersyteckiego włącznie i objęła swoim zasięgiem wiele tysięcy młodych Polaków.

Ta szlachetna inicjatywa społeczna wynikała z przekonania, że trzeba ratować naród przed wyniszczeniem i sprowadzeniem go do roli niewolników III Rzeszy. A także z myśli, że oświata realizowana choćby w najcięższych warunkach jest gwarantem przetrwania i umocnienia narodu. Jest także skuteczną formą oporu. Bo przecież nie chodzi tylko o to, by ginąć w walce,  ale też o to, by być przygotowanym do odbudowy kraju, kiedy wojna się skończy.

Chociaż okupione śmiercią wielu pedagogów i uczniów oraz prześladowaniami, tajne nauczanie zwieńczone było zwycięstwem. To zwycięstwo polegało na tym, że nie zdołał okupant rzucić Polaków na kolana i że po wojnie - dzięki ruchowi tajnego nauczania - mogło się odrodzić powszechne szkolnictwo i środowisko nauczycielskie.

28 września 2009 r. ZG ZNP upamiętnił wydarzenia sprzed siedmiu dekad, gdy we wrześniu 1939 r. ok. 20 tysięcy nauczycieli zeszło do podziemia, by w warunkach konspiracyjnych uczyć historii, języka polskiego i geografii ponad 200 tys. dzieci. W sumie przez tajne nauczanie w czasie II wojny światowej przeszło 100 tys. pedagogów i 1,5 mln. uczniów - dzieci oraz dorosłych. Bo nie można zapominać, że tajne nauczanie odbywało się wszędzie, także w niemieckich obozach.

Nadszedł czas, by przypomnieć, że w październiku 1939 r. kierownictwo Związku Nauczycielstwa Polskiego zdecydowało się na kontynuowanie pracy w konspiracji pod kryptonimem TON - TAJNEJ ORGANIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ. Organizatorami TON była „Centralna Piątka", czyli przedwojenni działacze ZNP: Zygmunt Nowicki, Kazimierz Maj, Wacław Tułodziecki, Teofil Wojeński i Czesław Wycech.

Do zadań TON należało organizowanie tajnej oświaty, akcji wydawniczych i pomocy, a także współpraca z podziemnym ruchem oporu. Efektem pracy polskich nauczycieli w ramach TON było uruchomienie zlikwidowanych przez okupanta szkół średnich, zakładów kształcenia nauczycieli i szkół wyższych, które funkcjonowały w konspiracji. Te same zasady dotyczyły przedmiotów nauczania kształtujących patriotyczne postawy tj. historia, geografia i język ojczysty - usuniętych przez okupanta z obowiązujących w szkołach powszechnych programów nauczania. Tajna Organizacja Nauczycielska zajmowała się nie tylko oświatą, ale także pomagała rodzinom pomordowanych nauczycieli, jak również pedagogom, którzy znaleźli się w hitlerowskich obozach lub więzieniach.

Służbę polskiej szkole przypłaciło życiem ok. 10 tys. nauczycieli. Dziś żyje jeszcze około 300 nauczycieli TON-u.

Przedstawione informacje odnoszą się do całego kraju. Dalsza część wypowiedzi przygotowana przez Antoninę Skoruk - przewodniczącą Sekcji Emerytów i Rencistów naszego oddziału ZNP dotyczyć będzie faktów i zdarzeń z historii tajnego nauczania w naszym mieście.

Jubileusz 70-lecia TON-u zmobilizował naszych działaczy do przypomnienia, zebrania, uzupełnienia i uporządkowania wiedzy na temat tajnego nauczania w Hajnówce. Uświadomiliśmy sobie jednak, że w naszym środowisku nie mamy już żyjących nauczycieli tajnego nauczania i że naszym zadaniem może być tylko utrwalanie pamięci o nieżyjących. Tym bardziej, że pamięć o nich - zachowana zaledwie ogólnikowo i szczątkowo wśród starszego pokolenia nauczycieli - jest coraz rzadsza . Dotyczy tylko dwóch nauczycielek - Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej. I tyle!

Ze wspomnień Z. Andrzejewskiej wiemy, że w okresie okupacji hitlerowskiej istniała w Białymstoku Wojewódzka Organizacja Tajnego Nauczania, lecz nie udało się jej zorganizować placówki w Bielsku Podlaskim i Hajnówce. O jej istnieniu autorka dowiedziała się dopiero po wojnie. Z tych też powodów w wojewódzkiej dokumentacji i opracowaniach są zaledwie wzmianki o naszym powiecie.

Zrozumieliśmy więc, że o interesującej nas sprawie wiemy mało, a i ta wiedza z upływem czasu zaciera się. Z troski o utrwalenie tych nielicznych zapisów, które zostały i strzępów ludzkiej pamięci postanowiliśmy uratować co się da, a może także tę wiedzę poszerzyć. I nie tylko ze związkowego obowiązku, ale przede wszystkim dlatego, by „ocalić od zapomnienia", wszak „z pamięci bliskich utkana jest nasza tożsamość", nie tylko indywidualna, ale też wspólnotowa.

Z tych myśli zrodził się pomysł, by na grobach nauczycielek, których pracę w tajnym nauczaniu potwierdzają najlepsi świadkowie   - ich uczniowie - umieścić kamienne tabliczki z informacją o tym dramatycznym, a jakże chlubnym okresie ich pracy. Wiemy jednak, że poza trzema dziś uhonorowanymi nauczycielkami taką działalność prowadzili również inni nauczyciele, wielu z nich trafiło do obozów koncentracyjnych, niektórzy z nich nie wrócili.


Nauczyciele tajnego nauczania w Hajnówce:

Pelagia Poniecka                                                                                                              

Zenobia Andrzejewska                                                                                                                         

Antonina Kozak                                                                                                         

Ewa Grodzka                                                                                                                         

Jadwiga Forkasiewicz                                                                                                                                        

Stanisława Kozłowska                                                                                                    

Maria Kulczyńska                                                                                                          

Stefania Wińska                                                                                                           

Barbara Tokarska-Małecka

Zygmunt Kozera

Ks. Władysław Hłodowski

Albina i Aleksander Koziccy                                                                              

Felicja i Józef Kruszelniccy                                                                                            

Maria, Stanisława i Jadwiga Woyno 

Stanisława i Mieczysław Ziarkowie


Niestety, na znajomości ich nazwisk nasza wiedza o ich pracy się kończy.

Postanowiliśmy omawianą sprawą zainteresować Radę Miasta i Pana Burmistrza Anatola Ochryciuka występując z propozycją sfinansowania wspomnianych tabliczek i nazwania imieniem Nauczycieli Tajnego Nauczania mającego być budowanym ronda u wylotu miasta...

W szkołach, gdzie po wojnie pracowały przez lata jeszcze Panie Andrzejewska i Poniecka zaproponowaliśmy dyrekcji upamiętnienie tych nauczycielek przez nazwanie ich imieniem sal lekcyjnych: matematycznej im. Pelagii Ponieckiej w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 1 w Hajnówce oraz geograficznej im. Zenobii Andrzejewskiej w Zespole Szkół Nr 1 w Hajnówce, ponadto w tej szkole organizowanie corocznego rajdu turystycznego jej imienia.

Propozycjom tym przyświecała myśl, by młodzież i nauczyciele tych szkół zainteresowali się tym wątkiem wojennej historii naszego miasta.

W kolejnym etapie przygotowań do naszej uroczystości skontaktowaliśmy się z żyjącymi uczniami wymienionych nauczycielek: Danutą Tabułą uczennicą Zenobii Andrzejewskiej i Marią Karpińską uczennicą Pelagii Ponieckiej. Ogłosiliśmy ponadto w miejscowych mediach komunikat o poszukiwaniach innych uczniów tajnego nauczania i dzięki temu poznaliśmy ucznia Antoniny Kozak - Augustyna Jaszczuka, a od niego nazwiska innych uczniów tej nauczycielki. Dlatego też na grobie Antoniny Kozak również umieściliśmy kamienną tabliczkę informującą o jej pracy w tajnym nauczaniu.


Ustaleni uczniowie tajnego nauczania w Hajnówce:

Danuta Tabuła z d. Michalak

Jadwiga i Mieczysław Michalakowie       

Józef Jabłoński

Ludwik Kamiński

Jan Mazurek

Wacław Mróz

Janina Witkowska

Augustyn Jaszczuk

Jerzy Wereszko

Jerzy Traczewski  

Maria Karpińska z d. Stachnowicz z bratem Wacławem

Bracia Borosiowie (Tolo i Tadzio)

Siostry Kruczkowskie (Marysia i Irka)

Rodzeństwo Bołtrzyków (Stasia i Franek)

Bracia Nużyńscy (Andrzej i Sewerek)

Roman Skorupko

Alicja Wnętrzycka

Maria Jakoniuk

Janina Bogdanowicz

Waldemar Szumski

Czesław Drapało

Antoni Dąbrowa

Danuta Laskowska


Wyłonił się nam z tych opowieści i nielicznych źródeł pisanych obraz sytuacji i zdarzeń z tamtych okupacyjnych czasów. Posłużę się tu fragmentami pamiętników Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej oraz opowiadaniem Pani Marii Karpińskiej (nieobecnej dziś ze względu na stan zdrowia). Opowiadała mi ona niedawno, że na lekcje do P. Ponieckiej, do jej domu na Piaskach chodziła z dzisiejszej ulicy Bohaterów Warszawy w bratem Wacławem Stachnowiczem o 7 rano. Zeszyty miała za pazuchą, a w torbie kłębek wełny i druty, by w razie potrzeby powiedzieć, że robi sweter. Mówiła też, że uczniowie nie kontaktowali się ze sobą, choć ona wiedziała, że  po niej przychodziła na lekcję Ala Wnętrzycka.

Pani Poniecha w późniejszych wspomnieniach obozowych pisze, że na własną rękę i własnymi siłami zaczęła w 1 września 1941 r. organizować tajne nauczanie grupek młodzieży we własnym domu - łącznie 20 osób. Pracowała od 6 rano do 20 wieczorem z małymi przerwami.

Pani Andrzejewska opowiada podobnie - uczyła 15  dzieci w zespołach na poziomie III-VI klasy szkoły powszechnej.

„Przy ogromnym prostokątnym stole siedziała duża gromadka dzieci. Głównie położyłam nacisk na nauczanie języka polskiego, matematyki, historii, uczyłam też przyrody i geografii. Dzieci nie mając materiałów piśmiennych zszywały uzyskane z trudem kartki i na nich pisały. Korzystały z moich map i atlasów. Sam kontakt z polską książką sprawiał dzieciom wielką radość, dlatego też chętnie się uczyły, ceniły z trudem zdobytą wiedzę. Dzieci były zdyscyplinowane. Do naszego mieszkania przychodziły pojedynczo, by nie budzić podejrzeń. (....)  

Zajęcia odbywały się w naszym małym niepozornym mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni. Liczyłam, że w zacisznej ulicy Kleiststrasse (Bohaterów Warszawy) może nikt mnie nie wykryje. Choć zawsze mój ojciec czuwał na podwórzu, a na wszelki wypadek w płocie było ukryte przejście na drugą ulicę".

Nauczycielki zwykle miały dokumenty o zatrudnieniu w oficjalnych zakładach pracy. Pani Andrzejewska była zatrudniona jako praktykantka telefonistka na Kolejkach Leśnych, a Pani Kozak pracowała w Fabryce Chemicznej.

W ostatnim roku okupacji konspiracyjne nauczanie stawało się coraz trudniejsze na skutek częstych denuncjacji i aresztowań.

Dramatycznym dniem był 15 czerwca 1944 roku. Wspominają go obie nauczycielki.

P. Poniecka: „O godzinie 3 rano uderzenie kolbami w drzwi oznajmiło przybycie żandarmów. Przyszli po mnie i po męża. Siostra moja Aniela ocalała, bo nie było jej wtedy z nami. Żandarmi pod konwojem zaprowadzili nas do szopy na podwórzu Włodarczyków. W szopie znajdowali się już inni aresztowani. Dzieci nasze Jędruś lat 9 i Edzio lat 7 oraz 4 miesięczna Marylka zostały zabrane przez Panią Niemiarową do sąsiadującego ambulatorium, a następnie przekazane Anielci".                             

Z. Andrzejewska pisze podobnie: „Zostałam aresztowana o 4 rano z rodziną, rodziców niedługo wypuszczono, a mnie z siostrą Heleną i innymi nauczycielami wywieziona do Białegostoku, a stamtąd 25 czerwca 1944 r. do obozu w Ravensbruck..

A rano tegoż 15 czerwca 1944 r., kiedy już siedziałam za kratami więzienia, przyszła jeszcze na lekcje, nie wiedząc o niczym, jedna moja uczennica..."

Pani Tabuła po latach wspomina, że na wieść o aresztowaniu jej nauczycielki - Andrzejewskiej poczuła się winna i to piętno nosiła jeszcze w sobie długi czas.

I tym wymownym, niemal symbolicznym obrazem i wspomnieniem zakończę swoją wypowiedź. Jeśli jednak są ludzie, którzy mogliby ją uzupełnić i wzbogacić - będziemy wdzięczni za kontakt z Oddziałem ZNP w Hajnówce.


Dziękujemy za pomoc w opracowaniu tego materiału  uczniom tajnego nauczania: Danucie Tabule, Marii Karpińskiej, Augustynowi Jaszczukowi,

a także Edwardowi  Ponieckiemu. Wszyscy oni w rozmowach wspominają swoje nauczycielki z największą wdzięcznością, sympatią i życzliwością.

Wymienione w tekście wspomnienia nauczycielek są w posiadaniu Biblioteki Miejskiej w Hajnówce -  zachęcamy do ich przeczytania.

Jubileuszowe Obchody 70. Rocznicy Powstania  Tajnej  Organizacji  Nauczycielskiej  i  Tajnego  Nauczania zorganizowane przez Zarząd Oddziału i Sekcję Emerytów i Rencistów  Związku Nauczycielstwa  Polskiego w Hajnówce.




Od lewej Witold Łapiński, Edward Poniecki, Antonina Skoruk 



  Grób z tabliczką upamiętniającą nauczycielkę tajnego nauczania Zenobię Jędrzejewską





Znicz na grobie Antoniny Kozak stawia jej uczeń Augustyn Jaszczuk






autor: Antonina Skoruk i Alina Pytel


Ilość odsłon: 3750 Drukuj Email


Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved

« poprzedni artykuł   następny artykuł »