medicament cialis prix viagra professional uk veetab 100 buy norfloxacin vermox dosage lotemax side effects fatigue ow do i get viagra sildegra price pfister software development companies optimmune dogs walgreen lotemax coupon ramipril 2.5mg capsules lopressor side effects shortness of breath meglio viagra o cialis piroxicam 20mg capsules side effects sofilex cephalexin buy cialis generic online supradol 10mg dosis kamagra oral jelly review podofilox gel mirapex medication info femara 2.5 mg as a fertility drug pfizer jobs nj how to order domperidone without script order nitroglycerin viagra in egypt tylenol 3 codeine mg singulair coupons celebrex german pharmacy propecia from india viamedic coupon code ketazol venezuela news provigil 200 mg tabs best buy estrace 1mg avapro side effects irbesartan hctz staxyn 10 mg coupons 1 mg prednisone no scrip actos plus metformin dosages cytoxan and taxotere side effects duetact medication for depression ranitidine 300 mg twice a day albuterol inhaler dosage restonite ambien addiction pinamox uses for baking non rx prescriptions for nexium horny goat weed and cialis how long neurontin to work for pain motilium tablets dosage can u snort promethazine tadalafil 20mg uk bactrim ds side effectsstevens johnson syndrome viagra online stores cholesterol ratio calculator luvox dosage for anxiety levitra evay qualityrx supplier metallica songs written by dave mustaine aciphex medication information confidex business group zoloft rx arthritis medication desogestrel ethinyl estradiol reviews on garcinia keflex antibiotic information medication furosemide 40 mg diuretic pictures cheap drugs india diclofenac sodium canada can i get generic letrozole in uk hessisches sozialministerium terbutaline for dogs with collapsed trachea isoptin 40mg distributor propecia di indonesia hyzaar blood pressure hydrochlorothiazide lisinopril ivermectin price usa quien vende lipitor 2077 buy periactin weight gain pills zestril 20mg tabletszetia bactrim ds dosage for mrsa buy viagra fast to toronto dentopain fortessadepomedrol cialis australia prices alli weight pills over the counter viagra canada when do i drink femara 2 5 combictic global caplet pvt ltd flomist cipla limited baristanet montclair nj police news carafate for dogs how to give discounted pfizer viagra voltaren pills dosage buy elocon without prescription natija dyal 9wilbat aliviosin dyal gholder lexapro dosages medication ubat glyprin aspirin ranbaxy pharmaceuticals products caffeine overdose symptoms cups phentermine 37.5 reviews before and after betacin tablets for sale is biochem letrozole legit cara makan pil perancang tiotropium bromide msds disgrasil orlistat precio del desogen birth control pill side effects what is carafate suspension for dogs cost of cialis at walmart accordo rx canada 102 over the counter ativan what is atarax 25mg medication midamor manufacturer representative periactin appetite cyproheptadine for sale buy prednisone 25 mg how many amitriptyline to get high clomid online no prescription tadalafil canadian pharmacy warfarin and vitamin k2 russian pharmacy usa kemadrin procyclidine purchase music levitra 20 mg dose eriacta 100 reviews differin gel 0.3 price meridia weight loss online buying lovegra information system order priligy online norlevo effectiveness of the pill lincocin antibiotic for cats lopressor drug classification mirtazapine dosage cats orlisatat canada reductil side effects reductil information viagra livraison point relais amlodipine side effects side effects salazopyrin en tab can you get high on indomethacin unisom side effects frequent urination marcumar alternative schools quinine side effects medicine lortab 7.5mg liquid alesse birth control pill sinequanone meaning of love atacand candesartan cilexetil sildenafil pulmonary hypertension dose awc canadian pharmacies prednisone 5mg for dogs pyridium medication cost cyclivex 200mg viagra sunsuria berhadas appetite stimulant buy actavis syrup online ovral birth control side effects provigil to nuvigil dosage eurax lotion 10 amantadina clorhidrato de tramadol misoprostol in saudi arabia grifulvin v micr 500 mg cytotec australia enalapril side effects in dogs cialis 100 mgs of diphenhydramine accutane lawsuit settlements 2014 levitra without a script milanuncios barcelona vs real madrid let me watch this sominex maximum strength caplet mens health pharmacy viagra content analysis effexor and weight gain taking kamagra usa lopressor generic brand entocort dosage strattera medication information picareta server products vardenafil hcl cheap phentermine 37.5 results eprex 4000 philippines subutex vs suboxone high samonas sound therapy reviews finasteride generic uk vicodin pills fir sale in montreal cheap cytotec online $50 cialis sky pharmacy naproxen sodium 550 mg ta perlutex information assurance tegretol xr 100 mg side effects cheap ed trial packs lisinopril side effects medication 20mg viamedic complaints against companies price for viagra soft chew generic viagra 78 buy azithromycin chlamydia treatment rxlist drug information medication praziquantel dosage for fish tantalum oxide dielectric 100 mg generic cialis quinine tonic water headache tadalafil 20 mg germany viramune 200mg cialis canada buy online canada escrow pharmacy viagra fast delivery 1000mg oral dose of azithromycin online clenbuterol cycle eulexin schering plough pharmaceuticals generic lipitor recall lot numbers oracea doxycycline side effects cardizem medication diltiazem cacdian pharmacies anitbiotics vardenafil 40 mg canadian medicinenet art main script algodones mexico purple pharmacies viagra with ot prisetion allegra side effects women avapro 300 mg alternatives tamsulosin hcl 0.4 mg capsule what is it for buy clomid and nolvadex canadian drug sales how to buy safe viagra online skelaxin muscle relaxer reviews jasmine sanders and chris brown viagra generika sicher und schnell amoxil side effects in toddlers duloxetine hydrochloride generic price buy ace inhibitors online toradol online tretinoin cream 0.1 best price lisinopril 10mg tablets prices samonas therapeutic listening training obetrol history usd currency sobripro can clotrimazole side effects neurontin side effects what is neurontin used for metoprolol succinate recall ramilich ohne rezept fungsi piroxicam amitriptyline hydrochloride buy sotalol medication taking viagra precio fucidin antibiotic cream kamagrafast ukulele therapy dog certification texas bying cialis non prescription colcrys coupon 2012 metrotab 400 meters liquidex bodybuilding workouts misoprostol for miscarriage dose canadian pharmacy american express cockapoo rescue michigan fluoxetine from usa valium 5mg compared to xanax foreign pharmacies lincocin 500mg dosage milanuncios barcelona viagra prix pharmacie pariet 20 mg lasix side effects medication sildenafil citrate 100mg prices walgreens take care clinic locations missouri tamsulosin side effects treatment farmacias mexicanas en usa cara minum cytotec buy prednisolone 10mg cheap cialis depakote toxicity signs and symptoms vardenafil 40mg trimetabol ingredients for lasagna tricilest composition of functions cialis generika paypal indian pharm inderal metronidazole or tinidazole without rx mesalamine medications viagra for women pink pill benemid probenecid colchicine natural tamoxifen alternatives dilantin toxicity symptoms strattera reviews for weight loss thuoc amoxicillin vitamix vs blendtec vs healthmaster orlistat generico amlodipine besylate side effects coughing zyvox prescription assistance program contact customer ed ciprotab 500mg tylenol soft chew viagra canadian online sales entocort ec dosage nimesulide dosage viagra europa viagra manufacturers in india buy methylphenidate online desogestrel pill progestin alli buy canada rumafen diclofenac sodium 50mg tbec clavamox for humans dosage letrozole 2.5mg bodybuilding obagi tretinoin cream 0 1 at amazon doxycap capsule wardrobe doxycycline 100mg x180 pills rizatriptan generic how to take peritol tablets for weight gain nizoral shampoo 2 walgreens generic viagra lowest prices imiquimod cream side effects tricor side effects hair loss mexican online pharmacy no prescription hydroxyzine side effects dogs priligy dapoxetine aleve side effects tinnitus apo prednisone without prescription cytoxan chemotherapy treatment for dogs ampicillin tr 500 mg and pregnancy buy lamisil without prescription raymeds complaints board zyrtec coupons printable orderpharma roaccutane side minocycline hydrochloride 100 mg zyvoxid price octreotide infusion doseolanzapine buy cialis once a day doxazosin mesylate side effects polarmeds in canada application buy clamelle azithromycin 500mg tablets amantadine medication for adhd kamagra online rhinathiol infant dosage orlistat over the counter metformin manufacturers in usa triamterene hctz online pharmacy clondidine on lime buy arcoxia genuine branded cialis online cialis potenzmittel shop levitra canada drug store amoxicillin 875 mg diltiazem 120 mg capsule baclofen 10 mg narcotic diovan side effects valsartan diovan antabuse disulfiram pictures buy abortion pill online mexico pharmacies that sell celebrex antibiotics no prescription glaxo gsk best erectile dysfunction supplements blue diamond pill 100 clomid canada no prescription motrin 800 olanzapine 10 mg tablet pulmicort side effects provera period risk acnelyse retinol a cream xerograx capsulas de colageno colospan tablet reviews luvox generic price vermox dosage frequency praziquantel for humans for sale zetia cholesterol lowering drug trazodone without a prescription retirides otc stocks lasix furosemide side effects famvir vs valtrex treatment obetrol amphetamine cialis in lausanne zovirax ointment for genital herpes cuckold creek md flomaxtra sr tamoxifen tablets online pinamox 250mg is how many grams trileptal oxcarbazepine for nerve pain omeprazole 20 mg side effects and gallbladder rocket power shopper drig martsell cialis taking prometrium during pregnancy toradol dosage for children isoptin 40mg side effects beprogel scalp med cialis 5mg from canada doxazosin 8 mg mylan tegretal order from greece sumycin 500mg ibuprofen non rx finasteride oracea reviews for acne vigrande pret a manger cialis with priligy pills buy progynova tablets www7 usa pharmacy usa viagra super active plus glucovance no prescription needed kamagrashop nlb generic viagra site reviews orderpharma coupon bugorlistateornidazole arthrotec 75 side effects zovirax no prescription canada bentyl 10mg information forzest ranbaxy stock duetact 30mg buspar medication reviews pilule cialis cicloferon 400 tabletten zum abnehmen mit depakote toxicity treatment advantage one federal credit union netbranch discount viagara aldara imiquimod side effects buspirone 5mg vs xanax viagra type pills cialis brand canada pyridium over the counter dosage toradol injection pain medication aspirin dosage casodex and lupron for prostate cancer cvs pharmacy job application atacand side effects yasminelle buy online uk us medic bey express prescription for antibiotic zovirax ointment acyclovir permethrin cream etodolac 400 mg dose en espanol cialis sources in canada dalacin 300mg interactionsdanazol compazine no prescriptionbuy buy generic xenical online buy aldactone usa sotalol hcl side effects sildenafil citrate candian pharmacy stanozolol steroids for inflammation eprex injection dose the leconfield restaurant trazodone sleep dosage pentrexyl ampicillin mexico femara letrozole ovarian cancer requip medication generic prozac pay with paypal cyclidox antibiotics for ear generic flagyl vigorex capsules coupons for viagra cialis recreational use therapy management corporation louisiana zoloft side effects and problems folcres finasteride mupirocin calcium cream 2 costmycanadian buy prednisone without precription cordarone amiodarone dose cialis india online mercury drug store price list cardizem dosage forms list of pharmacies in canada provigil weight loss medication domperidone canada cheap xalacom is there really generic viagra buy cheap adalat lialda drug cost diane lane divorce esquina cabo san lucas rx pharmacy online epanutin treatment for chlamydia valium dosage for muscle spasms lidocaine injection buy viagra online usa paypal 50 mg amatriptyline cheap india finasteride clindamycin for dogs antibiotic how long to start working beretta xl uk viagra samonas therapeutic listening autism pentrexyl ampicilina 500 mg cost zyban smoking cessation program acheter alli en ligne letrozole sale get viagra online where to buy cheap cialis online bisoprolol 2.5mg tablet viagra malaysia prescription drugs online pharmacy lybrel birth control no persciption penegra tablets order zovirax fluconazole for dogs valley fever cockapoo puppies for sale available in alabama cytotec in kenya womenra reviews no rx required trazodone side effects medications stilnox 10mg sleep zolpidem 5mg is amoxicylin similar to tetracycline canadain amoxicillin toprol xl medication side effects zofran birth defects attorney amoxiline 500amoxilsalesamoxycillinamphetamine benadryl for dogs side effects buy levitra cheap in the usa artane dublin map marcumar therapy management cialis information cialis dose natural alternative to orlistat correct motrin dosage for children benazepril medication for cats lotrel medication amlodipine doxinyl succinate to fumarate chlamydia symptoms in women mail order prevacid mirtazapine side effects antidepressants single viagra pills russian dianabol reviews viagra 20 mg for purchase without rx


STRONA GŁÓWNA arrow Oświata arrow Aktualności arrow Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
Inwestuj w Hajnówce






Lubisz Hajnówkę?

Zostań jej przyjacielem!




Nowa strona 8


Miejska Prezentacja Internetowa 
 Copyright © 2003

Akt: 2007-11-07

Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć


Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć



Warning: include_once(_jgfw_/jgfw.php) [function.include-once]: failed to open stream: No such file or directory in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25

Warning: include_once() [function.include]: Failed opening '_jgfw_/jgfw.php' for inclusion (include_path='.:/:/usr/local/php/pear5') in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25
Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
miniTegoroczna 70  rocznica wybuchu II wojny światowej zmobilizowała całe społeczeństwo do uczczenia i przypomnienia bohaterskich zrywów narodu polskiego w tym okresie. To także rocznica ważnych wydarzeń w dziejach polskiej oświaty.



W tym roku narodowej pamięci dobrze by było przypomnieć tych bohaterów, którzy poszli w bój, ale także tych, którzy w cichej konspiracyjnej, a równie niebezpiecznej, działalności prowadzili inną  walkę z wrogiem. Bo od dawna wiadomo, że wyedukowany naród to zwielokrotniona siła.

Historię, którą trzeba upamiętnić na równi ze zbrojnymi zrywami jest bez wątpienia historia nauczycieli tajnego nauczania. Skala tajnego nauczania w okupowanej Polsce była czymś unikatowym w ogarniętej wojną Europie - obejmowała wszystkie szczeble nauczania do uniwersyteckiego włącznie i objęła swoim zasięgiem wiele tysięcy młodych Polaków.

Ta szlachetna inicjatywa społeczna wynikała z przekonania, że trzeba ratować naród przed wyniszczeniem i sprowadzeniem go do roli niewolników III Rzeszy. A także z myśli, że oświata realizowana choćby w najcięższych warunkach jest gwarantem przetrwania i umocnienia narodu. Jest także skuteczną formą oporu. Bo przecież nie chodzi tylko o to, by ginąć w walce,  ale też o to, by być przygotowanym do odbudowy kraju, kiedy wojna się skończy.

Chociaż okupione śmiercią wielu pedagogów i uczniów oraz prześladowaniami, tajne nauczanie zwieńczone było zwycięstwem. To zwycięstwo polegało na tym, że nie zdołał okupant rzucić Polaków na kolana i że po wojnie - dzięki ruchowi tajnego nauczania - mogło się odrodzić powszechne szkolnictwo i środowisko nauczycielskie.

28 września 2009 r. ZG ZNP upamiętnił wydarzenia sprzed siedmiu dekad, gdy we wrześniu 1939 r. ok. 20 tysięcy nauczycieli zeszło do podziemia, by w warunkach konspiracyjnych uczyć historii, języka polskiego i geografii ponad 200 tys. dzieci. W sumie przez tajne nauczanie w czasie II wojny światowej przeszło 100 tys. pedagogów i 1,5 mln. uczniów - dzieci oraz dorosłych. Bo nie można zapominać, że tajne nauczanie odbywało się wszędzie, także w niemieckich obozach.

Nadszedł czas, by przypomnieć, że w październiku 1939 r. kierownictwo Związku Nauczycielstwa Polskiego zdecydowało się na kontynuowanie pracy w konspiracji pod kryptonimem TON - TAJNEJ ORGANIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ. Organizatorami TON była „Centralna Piątka", czyli przedwojenni działacze ZNP: Zygmunt Nowicki, Kazimierz Maj, Wacław Tułodziecki, Teofil Wojeński i Czesław Wycech.

Do zadań TON należało organizowanie tajnej oświaty, akcji wydawniczych i pomocy, a także współpraca z podziemnym ruchem oporu. Efektem pracy polskich nauczycieli w ramach TON było uruchomienie zlikwidowanych przez okupanta szkół średnich, zakładów kształcenia nauczycieli i szkół wyższych, które funkcjonowały w konspiracji. Te same zasady dotyczyły przedmiotów nauczania kształtujących patriotyczne postawy tj. historia, geografia i język ojczysty - usuniętych przez okupanta z obowiązujących w szkołach powszechnych programów nauczania. Tajna Organizacja Nauczycielska zajmowała się nie tylko oświatą, ale także pomagała rodzinom pomordowanych nauczycieli, jak również pedagogom, którzy znaleźli się w hitlerowskich obozach lub więzieniach.

Służbę polskiej szkole przypłaciło życiem ok. 10 tys. nauczycieli. Dziś żyje jeszcze około 300 nauczycieli TON-u.

Przedstawione informacje odnoszą się do całego kraju. Dalsza część wypowiedzi przygotowana przez Antoninę Skoruk - przewodniczącą Sekcji Emerytów i Rencistów naszego oddziału ZNP dotyczyć będzie faktów i zdarzeń z historii tajnego nauczania w naszym mieście.

Jubileusz 70-lecia TON-u zmobilizował naszych działaczy do przypomnienia, zebrania, uzupełnienia i uporządkowania wiedzy na temat tajnego nauczania w Hajnówce. Uświadomiliśmy sobie jednak, że w naszym środowisku nie mamy już żyjących nauczycieli tajnego nauczania i że naszym zadaniem może być tylko utrwalanie pamięci o nieżyjących. Tym bardziej, że pamięć o nich - zachowana zaledwie ogólnikowo i szczątkowo wśród starszego pokolenia nauczycieli - jest coraz rzadsza . Dotyczy tylko dwóch nauczycielek - Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej. I tyle!

Ze wspomnień Z. Andrzejewskiej wiemy, że w okresie okupacji hitlerowskiej istniała w Białymstoku Wojewódzka Organizacja Tajnego Nauczania, lecz nie udało się jej zorganizować placówki w Bielsku Podlaskim i Hajnówce. O jej istnieniu autorka dowiedziała się dopiero po wojnie. Z tych też powodów w wojewódzkiej dokumentacji i opracowaniach są zaledwie wzmianki o naszym powiecie.

Zrozumieliśmy więc, że o interesującej nas sprawie wiemy mało, a i ta wiedza z upływem czasu zaciera się. Z troski o utrwalenie tych nielicznych zapisów, które zostały i strzępów ludzkiej pamięci postanowiliśmy uratować co się da, a może także tę wiedzę poszerzyć. I nie tylko ze związkowego obowiązku, ale przede wszystkim dlatego, by „ocalić od zapomnienia", wszak „z pamięci bliskich utkana jest nasza tożsamość", nie tylko indywidualna, ale też wspólnotowa.

Z tych myśli zrodził się pomysł, by na grobach nauczycielek, których pracę w tajnym nauczaniu potwierdzają najlepsi świadkowie   - ich uczniowie - umieścić kamienne tabliczki z informacją o tym dramatycznym, a jakże chlubnym okresie ich pracy. Wiemy jednak, że poza trzema dziś uhonorowanymi nauczycielkami taką działalność prowadzili również inni nauczyciele, wielu z nich trafiło do obozów koncentracyjnych, niektórzy z nich nie wrócili.


Nauczyciele tajnego nauczania w Hajnówce:

Pelagia Poniecka                                                                                                              

Zenobia Andrzejewska                                                                                                                         

Antonina Kozak                                                                                                         

Ewa Grodzka                                                                                                                         

Jadwiga Forkasiewicz                                                                                                                                        

Stanisława Kozłowska                                                                                                    

Maria Kulczyńska                                                                                                          

Stefania Wińska                                                                                                           

Barbara Tokarska-Małecka

Zygmunt Kozera

Ks. Władysław Hłodowski

Albina i Aleksander Koziccy                                                                              

Felicja i Józef Kruszelniccy                                                                                            

Maria, Stanisława i Jadwiga Woyno 

Stanisława i Mieczysław Ziarkowie


Niestety, na znajomości ich nazwisk nasza wiedza o ich pracy się kończy.

Postanowiliśmy omawianą sprawą zainteresować Radę Miasta i Pana Burmistrza Anatola Ochryciuka występując z propozycją sfinansowania wspomnianych tabliczek i nazwania imieniem Nauczycieli Tajnego Nauczania mającego być budowanym ronda u wylotu miasta...

W szkołach, gdzie po wojnie pracowały przez lata jeszcze Panie Andrzejewska i Poniecka zaproponowaliśmy dyrekcji upamiętnienie tych nauczycielek przez nazwanie ich imieniem sal lekcyjnych: matematycznej im. Pelagii Ponieckiej w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 1 w Hajnówce oraz geograficznej im. Zenobii Andrzejewskiej w Zespole Szkół Nr 1 w Hajnówce, ponadto w tej szkole organizowanie corocznego rajdu turystycznego jej imienia.

Propozycjom tym przyświecała myśl, by młodzież i nauczyciele tych szkół zainteresowali się tym wątkiem wojennej historii naszego miasta.

W kolejnym etapie przygotowań do naszej uroczystości skontaktowaliśmy się z żyjącymi uczniami wymienionych nauczycielek: Danutą Tabułą uczennicą Zenobii Andrzejewskiej i Marią Karpińską uczennicą Pelagii Ponieckiej. Ogłosiliśmy ponadto w miejscowych mediach komunikat o poszukiwaniach innych uczniów tajnego nauczania i dzięki temu poznaliśmy ucznia Antoniny Kozak - Augustyna Jaszczuka, a od niego nazwiska innych uczniów tej nauczycielki. Dlatego też na grobie Antoniny Kozak również umieściliśmy kamienną tabliczkę informującą o jej pracy w tajnym nauczaniu.


Ustaleni uczniowie tajnego nauczania w Hajnówce:

Danuta Tabuła z d. Michalak

Jadwiga i Mieczysław Michalakowie       

Józef Jabłoński

Ludwik Kamiński

Jan Mazurek

Wacław Mróz

Janina Witkowska

Augustyn Jaszczuk

Jerzy Wereszko

Jerzy Traczewski  

Maria Karpińska z d. Stachnowicz z bratem Wacławem

Bracia Borosiowie (Tolo i Tadzio)

Siostry Kruczkowskie (Marysia i Irka)

Rodzeństwo Bołtrzyków (Stasia i Franek)

Bracia Nużyńscy (Andrzej i Sewerek)

Roman Skorupko

Alicja Wnętrzycka

Maria Jakoniuk

Janina Bogdanowicz

Waldemar Szumski

Czesław Drapało

Antoni Dąbrowa

Danuta Laskowska


Wyłonił się nam z tych opowieści i nielicznych źródeł pisanych obraz sytuacji i zdarzeń z tamtych okupacyjnych czasów. Posłużę się tu fragmentami pamiętników Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej oraz opowiadaniem Pani Marii Karpińskiej (nieobecnej dziś ze względu na stan zdrowia). Opowiadała mi ona niedawno, że na lekcje do P. Ponieckiej, do jej domu na Piaskach chodziła z dzisiejszej ulicy Bohaterów Warszawy w bratem Wacławem Stachnowiczem o 7 rano. Zeszyty miała za pazuchą, a w torbie kłębek wełny i druty, by w razie potrzeby powiedzieć, że robi sweter. Mówiła też, że uczniowie nie kontaktowali się ze sobą, choć ona wiedziała, że  po niej przychodziła na lekcję Ala Wnętrzycka.

Pani Poniecha w późniejszych wspomnieniach obozowych pisze, że na własną rękę i własnymi siłami zaczęła w 1 września 1941 r. organizować tajne nauczanie grupek młodzieży we własnym domu - łącznie 20 osób. Pracowała od 6 rano do 20 wieczorem z małymi przerwami.

Pani Andrzejewska opowiada podobnie - uczyła 15  dzieci w zespołach na poziomie III-VI klasy szkoły powszechnej.

„Przy ogromnym prostokątnym stole siedziała duża gromadka dzieci. Głównie położyłam nacisk na nauczanie języka polskiego, matematyki, historii, uczyłam też przyrody i geografii. Dzieci nie mając materiałów piśmiennych zszywały uzyskane z trudem kartki i na nich pisały. Korzystały z moich map i atlasów. Sam kontakt z polską książką sprawiał dzieciom wielką radość, dlatego też chętnie się uczyły, ceniły z trudem zdobytą wiedzę. Dzieci były zdyscyplinowane. Do naszego mieszkania przychodziły pojedynczo, by nie budzić podejrzeń. (....)  

Zajęcia odbywały się w naszym małym niepozornym mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni. Liczyłam, że w zacisznej ulicy Kleiststrasse (Bohaterów Warszawy) może nikt mnie nie wykryje. Choć zawsze mój ojciec czuwał na podwórzu, a na wszelki wypadek w płocie było ukryte przejście na drugą ulicę".

Nauczycielki zwykle miały dokumenty o zatrudnieniu w oficjalnych zakładach pracy. Pani Andrzejewska była zatrudniona jako praktykantka telefonistka na Kolejkach Leśnych, a Pani Kozak pracowała w Fabryce Chemicznej.

W ostatnim roku okupacji konspiracyjne nauczanie stawało się coraz trudniejsze na skutek częstych denuncjacji i aresztowań.

Dramatycznym dniem był 15 czerwca 1944 roku. Wspominają go obie nauczycielki.

P. Poniecka: „O godzinie 3 rano uderzenie kolbami w drzwi oznajmiło przybycie żandarmów. Przyszli po mnie i po męża. Siostra moja Aniela ocalała, bo nie było jej wtedy z nami. Żandarmi pod konwojem zaprowadzili nas do szopy na podwórzu Włodarczyków. W szopie znajdowali się już inni aresztowani. Dzieci nasze Jędruś lat 9 i Edzio lat 7 oraz 4 miesięczna Marylka zostały zabrane przez Panią Niemiarową do sąsiadującego ambulatorium, a następnie przekazane Anielci".                             

Z. Andrzejewska pisze podobnie: „Zostałam aresztowana o 4 rano z rodziną, rodziców niedługo wypuszczono, a mnie z siostrą Heleną i innymi nauczycielami wywieziona do Białegostoku, a stamtąd 25 czerwca 1944 r. do obozu w Ravensbruck..

A rano tegoż 15 czerwca 1944 r., kiedy już siedziałam za kratami więzienia, przyszła jeszcze na lekcje, nie wiedząc o niczym, jedna moja uczennica..."

Pani Tabuła po latach wspomina, że na wieść o aresztowaniu jej nauczycielki - Andrzejewskiej poczuła się winna i to piętno nosiła jeszcze w sobie długi czas.

I tym wymownym, niemal symbolicznym obrazem i wspomnieniem zakończę swoją wypowiedź. Jeśli jednak są ludzie, którzy mogliby ją uzupełnić i wzbogacić - będziemy wdzięczni za kontakt z Oddziałem ZNP w Hajnówce.


Dziękujemy za pomoc w opracowaniu tego materiału  uczniom tajnego nauczania: Danucie Tabule, Marii Karpińskiej, Augustynowi Jaszczukowi,

a także Edwardowi  Ponieckiemu. Wszyscy oni w rozmowach wspominają swoje nauczycielki z największą wdzięcznością, sympatią i życzliwością.

Wymienione w tekście wspomnienia nauczycielek są w posiadaniu Biblioteki Miejskiej w Hajnówce -  zachęcamy do ich przeczytania.

Jubileuszowe Obchody 70. Rocznicy Powstania  Tajnej  Organizacji  Nauczycielskiej  i  Tajnego  Nauczania zorganizowane przez Zarząd Oddziału i Sekcję Emerytów i Rencistów  Związku Nauczycielstwa  Polskiego w Hajnówce.




Od lewej Witold Łapiński, Edward Poniecki, Antonina Skoruk 



  Grób z tabliczką upamiętniającą nauczycielkę tajnego nauczania Zenobię Jędrzejewską





Znicz na grobie Antoniny Kozak stawia jej uczeń Augustyn Jaszczuk






autor: Antonina Skoruk i Alina Pytel


Ilość odsłon: 4296 Drukuj Email


Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze -
All right reserved

« poprzedni artykuł   następny artykuł »