matt listro your credit repair expert office live federal government free annual credit score home based credit repair business opportunity software business quick credit score uk instant cash loans in minutes south africa how to fight what is a bad credit report cash converters first bank of delaware payday loan online how far back can i how can i check my credit history for free what is an immediate cash advance on a credit card free credit history and score company credit check duedil westernunion fico uk second chance unsecured credit cards for fair credit credit morris ford mercury show auto check report services credit report with all 3 fico scores credit score ranges experian ca rental credit check form credit credit score reporting companies how to obtain a equifax credit report for renters what are the best payday loans online how to loan credit from airtel credit score unique unique repair services reviews how can i check my credit score without paying tips tips on repairing bad credit credit repair lawyer maryland good credit score ratings range quickbooks credit card refund from vendor clear choice credit reporting services credit cards used how long to repair bad credit best credit card best credit card offers to repair credit check my credit rating martyn lewis money saving expert payday loans online instant approval no credit checks need cash advance direct deposit how to check credit rating lloyds tsb internet banking log on free credit repair forums threads america advance payday advance cash loans payday advances mt everest where to get a how long does chapter 7 stay on credit report in michigan credit report score ranges free tri merge free credit report with scores no credit card needed how to get all 3 all 3 free credit reports and scores average experian my credit score uk yearly free credit report from equifax getting a loan long term loans for people with bad credit uk where can i get a free tri merge credit reports direct advance payday lenders find out experian credit score uk cash advance today hotels in orem utah what is the purpose of the fair credit reporting act of 1970 free top free credit repair programs credit report companies review advance payday inc irvine fair instant approval bad fair credit credit cards canada fortress credit repair letters samples prepaid credit credit cards to repair credit top ten ways to repair your credit quick fast money loan online credit repair diet solution program scam where can i get student loans with bad credit how to raise credit scores in 30 days how do i check my credit score without paying lexington credit repair law firms in texas business credit/trade references consumer credit reporting fortune 500 companies best to work for request free credit report online government what are the 3 credit reporting agencies cheap online credit report uk reporting stolen cards to 3 major credit reporting bureaus online payday loans payday loan cash advance does walmart give publishers that pay advances credit check services for landlords in california after credit total recall request credit report by mail equifax experian credit monitoring target getting a loan with bad credit paypal no payments for 90 days how to read equifax free consumer report canada online payday usda home loan lenders in georgia free credit report target business hours how to fix your credit after why was the british a major setback credit cell phone repair training school how often to how often should you check your credit report how to raise my credit score in 30 days how to get how to get credit rating back up how to get a personal loan with no credit check in credit tein flex coilovers with edfc one hour i need a cash advance today how to improve credit rating australia how to get a cash advance with a bank of america credit card apply for a loan with bad credit for a home how to find your credit check my credit score bank of america government mandated free credit report score which banks use which credit checking agency options credit canada reviews all books about credit repair how to start an how to start online payday loan business how to raise credit how to raise credit score in 3 months free government credit reports online how to find your free credit score in canada contest disputing credit report information self credit repair success stories mike roberts credit repair scams list total how to start a credit repair company online cash advance loans with payment plans credit collection consultants of california inc is fico score the same as credit score free credit report uk no trial games business credit check template crdit mutuel find 28 free credit repair letters ncr credit plus reviews free online credit free credit scores without credit card credit report landlord and tenant act ontario credit card cash advances work which is the best credit reporting agency guaranteed bad credit loans up to 5000 yearly free national credit report my credit rating uk credit report bank act canada poor credit auto loans no down payment need free credit report without credit card free yearly equifax free credit report canada equifax canada inc improve credit score repair service adobe experian fraud alert equifax reading a credit report foundations in personal finance i need help getting a car loan with bad credit how to get credit score up i want to buy a house how do you find how to find out your business credit score my fico score target promo code 2014 my free credit score government site tenant credit free health check scotland xds free free credit report south africa which credit report which car insurance company should i choose how long does it take to rebuild your credit rating credit score repair free diy free credit repair information advance cash title loans in gadsden al credit repair chase school loans what can i do to rebuild my credit score equifax credit reporting service poor low credit score bank account cancel sky blue credit repair company how long before an eviction shows on your credit report pay loans scams patient with acs fatca canada credit unions credit report search purpose anti money laundering united mileage plus login credit card credit hard drive repair freeware how to buy a house with bad credit and no money down 2013 what does a credit repair agency do how does cash advance how does a kindle work yahoo answers cash advance services in flowood ms car credit for bad credit credit report legal rights for landlords in california credit score report free credit history ferns report ireland credit protection association lp comcast credit repair activities good credit card offers for bad credit credit information bureau uae fico live score uk credit repair scams free credit free credit repair software for professionals ovation credit repair quicken loan reviews bbb check credit report affect score top rated credit best credit cards for airline miles what is credit karma phone number us experian company credit report repairing credit history after bankruptcy who is the band in the free credit report commercials credit reports government free cell phone program sample resume become a credit repair specialist how to raise credit how to boost credit score in 30 days credit repair blogspot payday loans bad credit cash advance no bank verification sample credit report request letter check my credit score free online disability tax credit from irs how do you enter a credit from a vendor in quickbooks find how to find out your credit score canada no teletrack direct cash advance lenders in ohio loans with bad credit rating money saving expert credit card refund credit checks contract to rent a house fixing your credit buying after a short sale chase business credit card offer where can i get my free credit report in il equifax pulling consumer credit reports credit helper credit cards free experian credit score how do i find credit ratings for companies get my credit report uk credit credit karma credit score free is credit karma legitimate or a scam free top credit repair credit cards direct payday loan advances online 3in1 credit bureau report business credit report free gov veracity credit consultants in denver co what credit check company does halifax used cars dealers how to build a good credit rating check tenant equifax free credit report canada mobile home loans with bad credit how do you check your free credit score yahoo answers how do you improve your credit score in canada true credit socal computer repair los angeles ca how to see your credit view sat scores online for free credit report metro 2 credit reporting codes how many times can you check your credit report online credit repair organizations landlord tenant act florida payday loans no credit checks uk capital one credit card email scams credit repair companies mobile al credit report for landlords free printable grocery coupons no registration credit file computer repair australia credit reports for tenant screening advance cash credit card creditcheck monitoring from check my check your credit rating online uk halo reach how to get credits fast offline what is the highest credit scores no deposit poor credit mortgage credit collections services newton ma requirements for getting a credit card experian free credit robb report customer service number liberty tax credit plus limited partnership how to improve credit how to raise credit score in 30 days can credit repair companies how to can a firm really fix your ratings for banks and credit unions online pay are payday loans scams check into cash payday loans antioch ca how can i rebuild my credit after chapter 7 how to get car student loans with bad credit best credit reporting protection services how to get my credit score up from 500 how do you get a credit annual credit report for a business cheap free credit repair leads free copy of equifax free credit report and score does pnc offer advance pay loans credit repair business opportunity-rewarding fun and lucrative credit repair criminal attorney nashville tn credit pc repair online courses best cheap credit reporting sites poor credit home loans ohio london london carbon credit company buy free credit report australia payday loan online no no credit check no fax loan atlanta credit repair lawyers california number one credit repair agency reviews low credit loans unsecured australian credit checks free need a loan with bad credit now dsi quick solutions credit repair complaints advance cash loans in gadsden al 7 free sample credit repair letters for medical credit cell phone repair training in texas best way to repair credit how do you how to get a credit rating in the usa short term money best mortgage lenders for bad credit reporting common identity theft scams online cash advance no online payday loans no credit check no faxing poor bad credit rating cards credit history report for itin debt appliance repair for dummies apply for car loan with bad credit online get check my credit rating south africa loan credit score 596 how to get free credit report canada credit report and score monitoring and repair how to self repair my credit how often are experian credit scores updated what is credit score rating chart how do i get something how do i get inquiries off my credit report s p free credit ratings canada cash advance sprint store grand rapids mi equifax canada annual credit report request form pdf how to clear credit report singapore loans cash credit selling cabinets to builders get credit healthy elizabeth karwowski bad diy credit repair how to role of credit various credit rating agencies in india how to request a credit report from experian united united states credit bureau report fast cash advances houston tx bad self credit repair tips enterprise zone credit carryover how do i get a credit report on my business bank accounts credit cards for poor credit ratings credit repairman st louis mo pay loans what are the what are the three credit report bureaus payday loan direct lenders only no credit check tenant tenant credit check form free experian company credit checks free tenant credit check application get free credit bureau free credit report south africa how to read your credit report pdf file instant uk credit reports online self selling credit repair kits bad credit history loan to consolidate debts credit repair houston tx 77015 what is gta credit hire wrong false information on credit reports fixing how to raise your bad credit score fast best cash advance store locations what is the best website sites for free credit reports fast loans with bad credit and no bank account repair bad credit scores how do you get a credit what do i report on a business property tax rendition books on how to repair your credit scores american express free non profit prepaid credit reporting no credit history credit cards unsecured bad credit car finance australia credit history disputes top 10 credit water tower repair companies in texas how do i fix my credit for free best free online credit score action credit repair lexington ky what is good credit score now can you get a va loan with bad credit score cheap statutory credit report uk emergency payday loan cash advance online credit card credit builder capital one credit one card login pay bill how to get a cash how to cash advance on discover card buffalo zip payday loan cash advance personal company credit check ireland suze orman credit report experian free annual report online payday loans houses for rent in concord nc with no credit checks triple score credit check your instant online credit report transunion credit reporting dispute where in anchorage can i get a car home loan with bad credit how to improve credit how to improve your credit score in 6 months credit report repair companies think credit reports review how to get your credit score up buy slim fast uk advance instant cash online loans credit repair australia costume picture international best credit check company online payday loans instant approval australia canadian credit repair services goldsboro nc rental car companies that don;t require a credit check empirica credit score charts consumers how can i check my credit score online reporting possible identity theft uk fixing fix credit scores fast reputable online cash advance lenders how do i get an absolutely free credit report with no credit card required how to buy a fixer upper with bad credit what is credit card apr fees how to get hard copy of credit report credit repair cincinnati ohio short term hard money lenders in pa how to find out your credit score for free online how to get cash advance credit card checking your check how to improve credit score in canada how to improve credit how to boost credit score in 30 days getting how to get a credit report for renters 24 hour online instant cash loans south africa best credit foundation repair company in houston how to dispute what is what does charged off mean on a credit report start fixing your credit fair credit reporting act 2013 rules credit report hurricane information wikipedia free online credit scores no credit card needed corporate equifax credit report canada credit restoration companies reviews when to credit accounts payable business how do i get my credit report in canada improve low credit loans uk ways to repair your credit on your own real who is the best credit repair company credit keeper free trial best credit score site free business credit searches free credit repair services columbia sc credit card cash advances and bankruptcy acquired the consumer credit repair agency what should my debt to credit ratio be free credit score band salary getting how do i get my credit report cleared how can i get a credit credit report for a tenant 3 credit bureaus dispute form total cost of credit mean how long does it take to improve credit report advantage credit sentinel stoke on trent texas fair credit reporting lawsuits credit one credit card limit increase credit repair guides 123 how to check credit history in revenue canada td1 forms ftc credit repair law how to check my credit score without paying personal loans for poor credit history uk life insurance company credit ratings what is a default on a credit report how to get a credit report on someone in ontario payday advance loan express how to check credit score people search in canada for free totally free credit report and credit scores best credit card programs to help repair credit credit scoring system definition free credit report and how to get free credit score once a year help with credit weird al i'll repair for you laws on bad credit reporting transunion tenant credit reports instant online cash loans no documents south africa does credit repair how do u work twitter trw transunion credit report codes best credit repair san diego how could i check my credit score wells fargo bad credit repair card credit haynes repair manual download does canada credit history money transfer to usa fastest way to increase credit score canada equifax statutory credit report sample payday loans in georgia laws how do i get a loan with loans with bad credit for 5000 dollars good credit score mortgage loan are credit scores free how fast do how do credit repair companies work cash advance payday loans online bad credit free credit report someone scammed me bad credit secured loans uk ford credit canada edmonton fair poor credit rating credit cards 1st advantage credit union williamsburg how to check get how can i get a copy of my credit report free how do i get a credit report for someone else fix your credit score scams karma list of export credit agencies in india how do i get how can i get a free credit report without paying how many times a year can you check your credit report for free what is a good credit score number for a car loan experian phone number to cancel same day online payday loans credit repair pro bono lawyers in columbia sc local credit repair lawyers california experian credit score ratings chart credit score chart instant online payday loans in ga credit report united states government how to credit score up fast on credit report what does closed mean in math where should i how can i check my credit report for free explain how to read the credit report credit cards for bad credit with low apr credit repair moving construction companies in new york how to read how to clean up your credit report creditors us company credit report bank of america free credit monitoring first credit sound advice limited average american credit score range buy equifax free credit report transunion credit report online credit check free consumer reporting construction lien act canlii how do capital one cash advances work i can't get my credit report online letter to dispute collection on credit report free credit free credit score check from government best credit reporting agency 2013 what is citi card capital one cash advance interest rate best quick payday advances online best credit repair agencies fox 16 news in little rock ar all three credit bureaus phone numbers equifax online big money loan companies how to check your free online credit report in canada how do i find out my credit score canada how do i find my how do i get my credit score for free personal loan with bad credit rating san diego best credit repair company where to view my credit report for free credit karma scam bbb credit karma credit score review credit report repair professionals credit score repair calculator apply for personal loan with bad credit free credit score online today getting a equifax credit report in canada speedy cash loans austin miami credit repair attorney los angeles suze orman credit reports annual credit report self help credit repair kit for dummies what is a credit score ratings is it possible to raise credit score 100 points dsi credit repair services goldsboro nc experian instant credit reports best credit cards for repair credit integrity advance loans payday loan phone number three myths about credit reports get your equifax credit score for free shell gas credit cards for bad credit amscot payday loans cash advance capital one free credit repair cards credit repair orlando bankruptcy credit add remove repair registry pro tv rental payday loans no credit check uk credit companies in india restoring credit after a short sale equifax credit score report equifax free online credit check without credit card


STRONA GŁÓWNA arrow Oświata arrow Aktualności arrow Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
Inwestuj w Hajnówce






Lubisz Hajnówkę?

Zostań jej przyjacielem!




Nowa strona 8


Miejska Prezentacja Internetowa 
 Copyright © 2003

Akt: 2007-11-07

Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć


Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć



Odwiedza nas 2 gości

Warning: include_once(_jgfw_/jgfw.php) [function.include-once]: failed to open stream: No such file or directory in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25

Warning: include_once() [function.include]: Failed opening '_jgfw_/jgfw.php' for inclusion (include_path='.:/:/usr/local/php/pear5') in /2008hajnowka/mambots/content/jogadgets.php on line 25
Jubileuszowe Obchody 70 Rocznicy Powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i Tajnego Nauczania
miniTegoroczna 70  rocznica wybuchu II wojny światowej zmobilizowała całe społeczeństwo do uczczenia i przypomnienia bohaterskich zrywów narodu polskiego w tym okresie. To także rocznica ważnych wydarzeń w dziejach polskiej oświaty.



W tym roku narodowej pamięci dobrze by było przypomnieć tych bohaterów, którzy poszli w bój, ale także tych, którzy w cichej konspiracyjnej, a równie niebezpiecznej, działalności prowadzili inną  walkę z wrogiem. Bo od dawna wiadomo, że wyedukowany naród to zwielokrotniona siła.

Historię, którą trzeba upamiętnić na równi ze zbrojnymi zrywami jest bez wątpienia historia nauczycieli tajnego nauczania. Skala tajnego nauczania w okupowanej Polsce była czymś unikatowym w ogarniętej wojną Europie - obejmowała wszystkie szczeble nauczania do uniwersyteckiego włącznie i objęła swoim zasięgiem wiele tysięcy młodych Polaków.

Ta szlachetna inicjatywa społeczna wynikała z przekonania, że trzeba ratować naród przed wyniszczeniem i sprowadzeniem go do roli niewolników III Rzeszy. A także z myśli, że oświata realizowana choćby w najcięższych warunkach jest gwarantem przetrwania i umocnienia narodu. Jest także skuteczną formą oporu. Bo przecież nie chodzi tylko o to, by ginąć w walce,  ale też o to, by być przygotowanym do odbudowy kraju, kiedy wojna się skończy.

Chociaż okupione śmiercią wielu pedagogów i uczniów oraz prześladowaniami, tajne nauczanie zwieńczone było zwycięstwem. To zwycięstwo polegało na tym, że nie zdołał okupant rzucić Polaków na kolana i że po wojnie - dzięki ruchowi tajnego nauczania - mogło się odrodzić powszechne szkolnictwo i środowisko nauczycielskie.

28 września 2009 r. ZG ZNP upamiętnił wydarzenia sprzed siedmiu dekad, gdy we wrześniu 1939 r. ok. 20 tysięcy nauczycieli zeszło do podziemia, by w warunkach konspiracyjnych uczyć historii, języka polskiego i geografii ponad 200 tys. dzieci. W sumie przez tajne nauczanie w czasie II wojny światowej przeszło 100 tys. pedagogów i 1,5 mln. uczniów - dzieci oraz dorosłych. Bo nie można zapominać, że tajne nauczanie odbywało się wszędzie, także w niemieckich obozach.

Nadszedł czas, by przypomnieć, że w październiku 1939 r. kierownictwo Związku Nauczycielstwa Polskiego zdecydowało się na kontynuowanie pracy w konspiracji pod kryptonimem TON - TAJNEJ ORGANIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ. Organizatorami TON była „Centralna Piątka", czyli przedwojenni działacze ZNP: Zygmunt Nowicki, Kazimierz Maj, Wacław Tułodziecki, Teofil Wojeński i Czesław Wycech.

Do zadań TON należało organizowanie tajnej oświaty, akcji wydawniczych i pomocy, a także współpraca z podziemnym ruchem oporu. Efektem pracy polskich nauczycieli w ramach TON było uruchomienie zlikwidowanych przez okupanta szkół średnich, zakładów kształcenia nauczycieli i szkół wyższych, które funkcjonowały w konspiracji. Te same zasady dotyczyły przedmiotów nauczania kształtujących patriotyczne postawy tj. historia, geografia i język ojczysty - usuniętych przez okupanta z obowiązujących w szkołach powszechnych programów nauczania. Tajna Organizacja Nauczycielska zajmowała się nie tylko oświatą, ale także pomagała rodzinom pomordowanych nauczycieli, jak również pedagogom, którzy znaleźli się w hitlerowskich obozach lub więzieniach.

Służbę polskiej szkole przypłaciło życiem ok. 10 tys. nauczycieli. Dziś żyje jeszcze około 300 nauczycieli TON-u.

Przedstawione informacje odnoszą się do całego kraju. Dalsza część wypowiedzi przygotowana przez Antoninę Skoruk - przewodniczącą Sekcji Emerytów i Rencistów naszego oddziału ZNP dotyczyć będzie faktów i zdarzeń z historii tajnego nauczania w naszym mieście.

Jubileusz 70-lecia TON-u zmobilizował naszych działaczy do przypomnienia, zebrania, uzupełnienia i uporządkowania wiedzy na temat tajnego nauczania w Hajnówce. Uświadomiliśmy sobie jednak, że w naszym środowisku nie mamy już żyjących nauczycieli tajnego nauczania i że naszym zadaniem może być tylko utrwalanie pamięci o nieżyjących. Tym bardziej, że pamięć o nich - zachowana zaledwie ogólnikowo i szczątkowo wśród starszego pokolenia nauczycieli - jest coraz rzadsza . Dotyczy tylko dwóch nauczycielek - Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej. I tyle!

Ze wspomnień Z. Andrzejewskiej wiemy, że w okresie okupacji hitlerowskiej istniała w Białymstoku Wojewódzka Organizacja Tajnego Nauczania, lecz nie udało się jej zorganizować placówki w Bielsku Podlaskim i Hajnówce. O jej istnieniu autorka dowiedziała się dopiero po wojnie. Z tych też powodów w wojewódzkiej dokumentacji i opracowaniach są zaledwie wzmianki o naszym powiecie.

Zrozumieliśmy więc, że o interesującej nas sprawie wiemy mało, a i ta wiedza z upływem czasu zaciera się. Z troski o utrwalenie tych nielicznych zapisów, które zostały i strzępów ludzkiej pamięci postanowiliśmy uratować co się da, a może także tę wiedzę poszerzyć. I nie tylko ze związkowego obowiązku, ale przede wszystkim dlatego, by „ocalić od zapomnienia", wszak „z pamięci bliskich utkana jest nasza tożsamość", nie tylko indywidualna, ale też wspólnotowa.

Z tych myśli zrodził się pomysł, by na grobach nauczycielek, których pracę w tajnym nauczaniu potwierdzają najlepsi świadkowie   - ich uczniowie - umieścić kamienne tabliczki z informacją o tym dramatycznym, a jakże chlubnym okresie ich pracy. Wiemy jednak, że poza trzema dziś uhonorowanymi nauczycielkami taką działalność prowadzili również inni nauczyciele, wielu z nich trafiło do obozów koncentracyjnych, niektórzy z nich nie wrócili.


Nauczyciele tajnego nauczania w Hajnówce:

Pelagia Poniecka                                                                                                              

Zenobia Andrzejewska                                                                                                                         

Antonina Kozak                                                                                                         

Ewa Grodzka                                                                                                                         

Jadwiga Forkasiewicz                                                                                                                                        

Stanisława Kozłowska                                                                                                    

Maria Kulczyńska                                                                                                          

Stefania Wińska                                                                                                           

Barbara Tokarska-Małecka

Zygmunt Kozera

Ks. Władysław Hłodowski

Albina i Aleksander Koziccy                                                                              

Felicja i Józef Kruszelniccy                                                                                            

Maria, Stanisława i Jadwiga Woyno 

Stanisława i Mieczysław Ziarkowie


Niestety, na znajomości ich nazwisk nasza wiedza o ich pracy się kończy.

Postanowiliśmy omawianą sprawą zainteresować Radę Miasta i Pana Burmistrza Anatola Ochryciuka występując z propozycją sfinansowania wspomnianych tabliczek i nazwania imieniem Nauczycieli Tajnego Nauczania mającego być budowanym ronda u wylotu miasta...

W szkołach, gdzie po wojnie pracowały przez lata jeszcze Panie Andrzejewska i Poniecka zaproponowaliśmy dyrekcji upamiętnienie tych nauczycielek przez nazwanie ich imieniem sal lekcyjnych: matematycznej im. Pelagii Ponieckiej w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 1 w Hajnówce oraz geograficznej im. Zenobii Andrzejewskiej w Zespole Szkół Nr 1 w Hajnówce, ponadto w tej szkole organizowanie corocznego rajdu turystycznego jej imienia.

Propozycjom tym przyświecała myśl, by młodzież i nauczyciele tych szkół zainteresowali się tym wątkiem wojennej historii naszego miasta.

W kolejnym etapie przygotowań do naszej uroczystości skontaktowaliśmy się z żyjącymi uczniami wymienionych nauczycielek: Danutą Tabułą uczennicą Zenobii Andrzejewskiej i Marią Karpińską uczennicą Pelagii Ponieckiej. Ogłosiliśmy ponadto w miejscowych mediach komunikat o poszukiwaniach innych uczniów tajnego nauczania i dzięki temu poznaliśmy ucznia Antoniny Kozak - Augustyna Jaszczuka, a od niego nazwiska innych uczniów tej nauczycielki. Dlatego też na grobie Antoniny Kozak również umieściliśmy kamienną tabliczkę informującą o jej pracy w tajnym nauczaniu.


Ustaleni uczniowie tajnego nauczania w Hajnówce:

Danuta Tabuła z d. Michalak

Jadwiga i Mieczysław Michalakowie       

Józef Jabłoński

Ludwik Kamiński

Jan Mazurek

Wacław Mróz

Janina Witkowska

Augustyn Jaszczuk

Jerzy Wereszko

Jerzy Traczewski  

Maria Karpińska z d. Stachnowicz z bratem Wacławem

Bracia Borosiowie (Tolo i Tadzio)

Siostry Kruczkowskie (Marysia i Irka)

Rodzeństwo Bołtrzyków (Stasia i Franek)

Bracia Nużyńscy (Andrzej i Sewerek)

Roman Skorupko

Alicja Wnętrzycka

Maria Jakoniuk

Janina Bogdanowicz

Waldemar Szumski

Czesław Drapało

Antoni Dąbrowa

Danuta Laskowska


Wyłonił się nam z tych opowieści i nielicznych źródeł pisanych obraz sytuacji i zdarzeń z tamtych okupacyjnych czasów. Posłużę się tu fragmentami pamiętników Pelagii Ponieckiej i Zenobii Andrzejewskiej oraz opowiadaniem Pani Marii Karpińskiej (nieobecnej dziś ze względu na stan zdrowia). Opowiadała mi ona niedawno, że na lekcje do P. Ponieckiej, do jej domu na Piaskach chodziła z dzisiejszej ulicy Bohaterów Warszawy w bratem Wacławem Stachnowiczem o 7 rano. Zeszyty miała za pazuchą, a w torbie kłębek wełny i druty, by w razie potrzeby powiedzieć, że robi sweter. Mówiła też, że uczniowie nie kontaktowali się ze sobą, choć ona wiedziała, że  po niej przychodziła na lekcję Ala Wnętrzycka.

Pani Poniecha w późniejszych wspomnieniach obozowych pisze, że na własną rękę i własnymi siłami zaczęła w 1 września 1941 r. organizować tajne nauczanie grupek młodzieży we własnym domu - łącznie 20 osób. Pracowała od 6 rano do 20 wieczorem z małymi przerwami.

Pani Andrzejewska opowiada podobnie - uczyła 15  dzieci w zespołach na poziomie III-VI klasy szkoły powszechnej.

„Przy ogromnym prostokątnym stole siedziała duża gromadka dzieci. Głównie położyłam nacisk na nauczanie języka polskiego, matematyki, historii, uczyłam też przyrody i geografii. Dzieci nie mając materiałów piśmiennych zszywały uzyskane z trudem kartki i na nich pisały. Korzystały z moich map i atlasów. Sam kontakt z polską książką sprawiał dzieciom wielką radość, dlatego też chętnie się uczyły, ceniły z trudem zdobytą wiedzę. Dzieci były zdyscyplinowane. Do naszego mieszkania przychodziły pojedynczo, by nie budzić podejrzeń. (....)  

Zajęcia odbywały się w naszym małym niepozornym mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni. Liczyłam, że w zacisznej ulicy Kleiststrasse (Bohaterów Warszawy) może nikt mnie nie wykryje. Choć zawsze mój ojciec czuwał na podwórzu, a na wszelki wypadek w płocie było ukryte przejście na drugą ulicę".

Nauczycielki zwykle miały dokumenty o zatrudnieniu w oficjalnych zakładach pracy. Pani Andrzejewska była zatrudniona jako praktykantka telefonistka na Kolejkach Leśnych, a Pani Kozak pracowała w Fabryce Chemicznej.

W ostatnim roku okupacji konspiracyjne nauczanie stawało się coraz trudniejsze na skutek częstych denuncjacji i aresztowań.

Dramatycznym dniem był 15 czerwca 1944 roku. Wspominają go obie nauczycielki.

P. Poniecka: „O godzinie 3 rano uderzenie kolbami w drzwi oznajmiło przybycie żandarmów. Przyszli po mnie i po męża. Siostra moja Aniela ocalała, bo nie było jej wtedy z nami. Żandarmi pod konwojem zaprowadzili nas do szopy na podwórzu Włodarczyków. W szopie znajdowali się już inni aresztowani. Dzieci nasze Jędruś lat 9 i Edzio lat 7 oraz 4 miesięczna Marylka zostały zabrane przez Panią Niemiarową do sąsiadującego ambulatorium, a następnie przekazane Anielci".                             

Z. Andrzejewska pisze podobnie: „Zostałam aresztowana o 4 rano z rodziną, rodziców niedługo wypuszczono, a mnie z siostrą Heleną i innymi nauczycielami wywieziona do Białegostoku, a stamtąd 25 czerwca 1944 r. do obozu w Ravensbruck..

A rano tegoż 15 czerwca 1944 r., kiedy już siedziałam za kratami więzienia, przyszła jeszcze na lekcje, nie wiedząc o niczym, jedna moja uczennica..."

Pani Tabuła po latach wspomina, że na wieść o aresztowaniu jej nauczycielki - Andrzejewskiej poczuła się winna i to piętno nosiła jeszcze w sobie długi czas.

I tym wymownym, niemal symbolicznym obrazem i wspomnieniem zakończę swoją wypowiedź. Jeśli jednak są ludzie, którzy mogliby ją uzupełnić i wzbogacić - będziemy wdzięczni za kontakt z Oddziałem ZNP w Hajnówce.


Dziękujemy za pomoc w opracowaniu tego materiału  uczniom tajnego nauczania: Danucie Tabule, Marii Karpińskiej, Augustynowi Jaszczukowi,

a także Edwardowi  Ponieckiemu. Wszyscy oni w rozmowach wspominają swoje nauczycielki z największą wdzięcznością, sympatią i życzliwością.

Wymienione w tekście wspomnienia nauczycielek są w posiadaniu Biblioteki Miejskiej w Hajnówce -  zachęcamy do ich przeczytania.

Jubileuszowe Obchody 70. Rocznicy Powstania  Tajnej  Organizacji  Nauczycielskiej  i  Tajnego  Nauczania zorganizowane przez Zarząd Oddziału i Sekcję Emerytów i Rencistów  Związku Nauczycielstwa  Polskiego w Hajnówce.




Od lewej Witold Łapiński, Edward Poniecki, Antonina Skoruk 



  Grób z tabliczką upamiętniającą nauczycielkę tajnego nauczania Zenobię Jędrzejewską





Znicz na grobie Antoniny Kozak stawia jej uczeń Augustyn Jaszczuk






autor: Antonina Skoruk i Alina Pytel


Ilość odsłon: 4030 Drukuj Email


Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze -
All right reserved

« poprzedni artykuł   następny artykuł »